غل و زنجیرهای اسارت را از پایمان باز کنیم
32 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : شما رسانه حزب موتلفه
تعداد شرکت کننده : 0

گفتگويي در تفحص روزه و رمضان المبارك غل و زنجیرهای اسارت را از پایمان باز کنیم روزه آثار فراوانی دارد که اعم از فردی و اجتماعی است. مثلاً روزه کسر شهوت می کند. یعنی شهوت را از هر جنس و نوعی باشد می شکند، چه شهوت جنسی یا خوردن و آشامیدن یا شهوت قدرت و غیره.


اشاره: با توجه به در پیش بودن ماه ضیافت الهی، رمضان المبارک و اهمیت ورود آگاهانه به مهمانی عظیم پروردگار متعال، لازم دیدیم در این خصوص سؤالاتی را با یکی از پژوهشگران فعال حوزوی مطرح نماییم. حجتالاسلام سیدمحمود مرتضوی هشترودی مدیر بنیاد علمی پژوهشی ارتباطات و رسانه اسلامی، پاسخگو به پرسشهای ما بودند.

 پیامبر اکرم (ص) در آخرین جمعه ماه شعبان در آن خطبه زیبا و معروف می فرمایند: «جانهای خود را بهوسیله استغفار آزاد کنید» یعنی ما زندانی هستیم؟
 ابتدای این عبارت به این شکل است که «إنّ أنفسکم مَرهُونة بأعمالِکم» جان ها و نفس شما در رهن اعمال شماست. یعنی ای بشر گمان نکن یله و رها هستی، نه! تو در زندانی که خودت آن را ساخته ای اسیری. کدام زندان؟ زندان اعمال. گناهانتان شما را گرفتار خود کرده اند. گناهکار بدهکار است. باید برای آزادی هم وثیقه بگذارد. اما اینجا دیگر زمین و خانه و ماشین و امثال این امور را نمی پذیرند. اینجا جان را گرو می گیرند. فردی که مرتکب گناهی می شود گمانش اینست که او آزاد است و هر کاری دلش خواسته میکند. حال آنکه او اسیر است. چرا؟ چون اگر بخواهد این گناه را مرتکب نشود نمی تواند، اسیر گناه و شهوت شده و نمیتواند رها شود. در حالی که انسان متقی با وجود آنکه آزاد است هر کاری بکند ولی با اراده خود از برخی امور اجتناب می کند.
مولوی می گوید خواجه به غلامش (که گویا لقمان حکیم بوده است) گفت بگو چه می خواهی تا به تو بدهم. گفت چیزی نمی خواهم. خواجه متموّل که تعجب کرده بود پرسید چرا و پاسخ حکیمانه ای شنید، گفت:
من دو بنده دارم و ایشان حقیر
وان دو بر تو حاکمانند و امیر
گفت شه، آن دو چه اند؟ آن ذلت است
گفت آن یک خشم و دیگر شهوت است
وقت خشم و وقت شهوت مرد کو
طالب مردی چنینم کو به کو
همه میتوانند خشمگین شوند، همه میتوانند  دنباله روی آمال شهوانی باشند ولی همه نمیتوانند گناه نکنند! حالا شما قضاوت کنید که کدام اسیرند؟ بعد هم حضرت می فرمایند راه آزاد شدن شما استغفار است. باید بخواهید، طلب کنید تا خداوند هم بپذیرد. بهترین زمان آزادی هم همین ماه مبارک است. به قول علامه جوادی آملی هر روز باید یک غل و زنجیر را از دست و پایمان باز کنیم. هر روز از یک بند آزاد شویم تا در انتهای ماه اثرات فوق العاده اش را درک نماییم.

 اینکه می گویند در این ماه عزیز ارتکاب خلاف و بزه اجتماعی کم می شود از آثار فردی روزه داری است یا آثار اجتماعی آن؟ اصلاً میتوانیم آثار اجتماعی هم برای روزه متصور باشیم؟
مرز بین آثار فردی و اجتماعی روزه آنقدر پر رنگ نیست که بتوانیم پاسخ قطعی به این سؤال بدهیم. روزه آثار فراوانی دارد که اعم از فردی و اجتماعی است. مثلاً روزه کسر شهوت می کند. یعنی شهوت را از هر جنس و نوعی باشد می شکند، چه شهوت جنسی یا خوردن و آشامیدن یا شهوت قدرت و غیره. روی همه اینها اثر می گذارد و میل به آنها را کم می کند. دیگر اینکه بر قوه غضب اثر مستقیم دارد. نسبت به آن هم ایجاد شکنندگی و تضعیف دارد. نیروی تخیل منفی را هم تحتتأثیر قرار می دهد و ضعیفش می کند.
حتی انحراف را از نیروی تفکر و تعقل انسان دور می کند. از طرف دیگر نسبت به اعضا و جوارح هم روزه جنبه تأدیبی دارد. البته هرکدام از اینها نیاز به شرح دارد. حالا شما ملاحظه کنید همین آثار که فردی محسوب می شوند بیشترین آثار را بر اجتماع دارند! غضب که کم بشود چقدر شرایط جامعه تغییر می کند؟ شهوت منفی که جلویش گرفته شود چقدر شرایط محیط اجتماع پاک و زیباتر میشود؟ پس آثار روزه داری فردی- اجتماعی است، ضمن اینکه این آثاری که عرض شد و غالباً مطرح می شود همه مقدمهاند و آثار بالاتری برای روزه داری در نظر گرفته شده است.

 اگر اینهمه آثار فراوان همه مقدمه اند، پس هدف اصلی چیست؟
 این سخن من نیست، متن روایات به این موضوع تصریح دارند که این امور مقدمه اند برای یک ذیالمقدمه با ارزش که آن اثر روزه بر قلب انسان است. البته اینجا دو مطلب نباید با هم اشتباه بشود، یک اثر روزه بر قلب داریم و یکی هم روزه خود قلب است. روایت داریم که روزه انواعی دارد، روزه جوارح و لسان و قلب. بعد می فرماید روزه جوارح خوب است، زبان از آن افضل است و قلب از همه با فضیلت تر. امیر المؤمنین(ع) میفرمایند: صوم النفس امساک الحواس الخمس عن المآثم و خلو القلب من جمیع اسباب الشر؛ یعنی روزه باید با قلب تو کاری کند که از جمیع اسباب شرور خالی شود. حتی فکر گناه هم در آن راه پیدا نکند و روزه این قدرت را دارد. اصلاً روزه انسان خاکی را به سریع ترین شکل ممکن افلاکی می کند. یعنی ارزشی به او می دهد که با هیچ عمل دیگری نمی توانست به آن دست پیدا کند.

 چه خصوصیت ویژه ای در روزه هست که آن را به این اندازه با سایر عبادات متمایز می کند؟
 شما می دانید همه عبادات متعلق به ذات مقدس پروردگار متعال است. اصلاً همه چیز تعلق به ذات ربوبی دارد. اما اگر خداوند باری تعالی درباره عبادتی فرمود «برای من است» معلوم میشود آن عبادت یک خصوصیت متمایز کننده دارد. درباره روزه در حدیث قدسی آمده است که: «الصوم لی» روزه مال من است، متعلق به خودم است. شما درباره کدام عبادت چنین عبارتی را سراغ دارید؟
تازه حدیث به اینجا ختم نمی شود. خداوند متعال می فرماید: «الصوم لی و أنا أجزی به» خودم پاداش آن را می دهم. خب ملائک مقرب الهی مأمور رسیدگی و پاداش دهی به بندگانند ولی برای این عبادت بخصوص خداوند می فرماید خودم پاداشش را می دهم. چه خصیصهای بالاتر از این؟ اینکه روایت داریم للصائم فرحتان ناظر به همین موضوع است.
روزه دار یکی از شادیهایش هنگام ملاقات با پروردگارش است. شرط نکرده اگر بنده خوبی بود ملاقات می کند. عام گفته شده که للصائم فرحتان، حین یفطر و حین یلقی ربّه، یکی هنگام افطار و یکی هنگام ملاقات با خدایش شاد است. روزه لیاقتی به بنده می دهد که در سحرهای ماه مبارک درخواستهایی از خداوند بکند که قبل از آن لیاقتش را نداشت. روزه بنده را لایق می کند تا بگوید اللهم إنّی أسألک من نورک بأنوره، خداوند امن بهترین نورهایت را طلب میکنم. وگرنه بنده خاکی کجا می تواند بگوید «اللهم إنّی أسألک بجلالک بأجلّه» غیر از اینکه بهواسطه روزه داری به این مقام رسیده باشد؟

و توصیه پایانی
توصیه کار بزرگان است. بنده فقط یک ویژگی از روزه را که کمتر با آن آشنایی دارند بازگو میکنم. آن ویژگی اینست که هر وقت به مشکلی برخورد کردید و سدّی محکم و نفوذ ناپذیر در برابرتان جلوهگر شد به روزه پناه ببرید. این موضوع مستند قرآنی دارد.
ما در سوره حمد از خداوند روزانه دهبار طلب یاری و استعانت می کنیم. خدا هم گفته یاری ات می کنم اما از راهش. راهش چیست؟ «واستعینوا بالصّبر و الصّلوة» (2) از صبر که همان روزه است و نماز یاری بجویید. در روایت هم داریم که هرگاه برایتان مشکل یا حادثه خاصی پیش آمد برای دفع آن روزه بگیرید. (3) پس روزه داریمان را محدود به این ماه پربرکت نکنیم.
پی نوشت:
1- غرر الحکم ص 176
2- سوره بقره، آیه 45
3- اصول کافی ج 4، ص 63

آدرس اینترنتی